بررسی فقهی تضمین اصل سرمایه در اوراق استصناع

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجو دکتری ﻓﻘﻪ و ﺣﻘﻮق ﺧﺼﻮﺻﯽ، داﻧﺸﮕﺎه شهید مطهری، تهران، ایران.

2 استادیار گروه فقه و حقوق خصوصی، دانشگاه شهید مطهری، تهران، ایران.

چکیده
در شریعت اسلام با توجه به قاعدۀ ملازمه بین سود و زیان، اصل این است که در عملیات تجاری بازگشت اصل سرمایه تضمین نمی­ شود و به دست آوردن سود حقیقی همیشه با احتمال ضرر و خسارت همراه است. حال آنکه در ابزارهای مالی اسلامی از جمله اوراق استصناع، پرداخت مبلغ اسمی مندرج در اوراق در سررسید توسط ناشر اوراق تضمین می­ شود. به ­این ترتیب، دارندگان اوراق که سرمایه ­گذاران عملیات تجاری می­ باشند، همان­طور که در فرض کاهش ارزش پروژه با دریافت مبلغ اسمی اوراق (اصل سرمایه)، ضرری را متحمل نخواهند شد در فرض افزایش ارزش پروژه نیز با دریافت مبلغ اسمی اوراق، نسبت به ارزش افزوده پروژه هیچ استحقاقی نخواهند داشت.
 اما با تحلیل فرآیند انتشار این اوراق مشخص خواهد شد که در اوراق استصناع مبتنی بر تنزیل، دریافت مبلغ اسمی اوراق بر اساس استحقاق خریدار دین در سررسید نسبت به دریافت کل مبلغ دین می­ باشد. هم‌چنین تضمین اصل سرمایه توسط ناشر اوراق استصناع تنزیلی مطابق با مسئولیت بایع نسبت به تأدیه مبیع می‌باشد. به­علاوه دارندگان اوراق به عنوان خریدار دین تنها مالک دین در ذمۀ مدیون شده و نسبت به سبب ایجاد دین یعنی پروژه سفارش داده شده هیچ­گونه مالکیتی نخواهند داشت؛ به ­این ترتیب افزایش یا کاهش ارزش پروژه در میزان مطالبۀ آنها از ناشر تأثیری نخواهد داشت.
در حالی­که دارندگان اوراق استصناع به همراه اجاره به شرط تملیک مالکان مشاع پروژه می ­باشند، در صورت افزایش قیمت پروژه نسبت به مبلغ اسمی اوراق، حق مطالبۀ این ارزش افزوده را خواهند داشت؛ و طبق قاعدۀ ملازمه بین نماء و درک، مالک عین همان­طورکه متحمل خسارات وارد بر عین می‌شود، مستحق برخورداری از افزایش ­ارزش ­عین نیزخواهدبود. هم‌چنین کاهش­ارزش­پروژه نسبت به قیمت اسمی اوراق استصناع به همراه اجاره به شرط تملیک، باید به مالکان مشاع آن یعنی سرمایه‌گذاران وارد شود.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله English

A Jurisprudential Study of Guaranteeing Principal Capital in Commissioned Manufacture Bonds

نویسندگان English

Hamideh Goushi Dehaqi 1
Masoumeh Mazaheri 2
1 Ph.D. Student in Jurisprudence and Private Law, Shahid Motahari University, Tehran, Iran.
2 Assistant Professor, Department of Jurisprudence and Private Law, Shahid Motahari University, Tehran, Iran.
چکیده English

In Islamic Sharia law, with respect to the rule of the association of profit and loss, basically the principal capital return is not guaranteed. Therefore, gaining real profit is always associated with the possibility of loss and damage. Whereas in Islamic financial mechanisms such as commissioned manufacture bonds, the payment of the nominal value included in the bonds is guaranteed by the publisher in due date. Therefore, the owners of the bonds who are the investors of transactions will not sustain a loss or receive a reward for the reduction or increase in the value of the project upon receiving the nominal value of the bonds (principal capital). However, an analysis of the procedure for publication of the bonds, makes it clear that in commissioned manufacture bonds based on interest, the receipt of nominal value of the bonds will be realized according to the entitlement of the owners in due date proportionate to the total value of the amount due. Also guaranteeing the principal capital by the publisher of the commissioned manufacture bonds is according to the liability of the seller to pay for the object of sale. Moreover, the owners of the bonds as the buyers only own the amount due in duty of the debtor and they shall have no right in project thus commissioned. In this sense, any increase or reduction in the value of the project will have no effect in the amount of their claim.
Whereas the owners of commissioned manufacture bonds along with rent with an ownership option are the joint owners of the project, thus in case of increase in project value in connection with the nominal value of the bonds, they are entitled to claim the value added. This is because according to the rule of logics the owner of actual property deserves to take a share of the increase in value of actual property value as he is to sustain the damages incurred on the actual property. Similarly, the reduction in project value in proportion to the nominal value of the commissioned manufacture bonds along with the rent with an ownership option, must be attributable to the joint owners, i.e. investors.

کلیدواژه‌ها English

Commissioned manufacture contract
guaranteeing principal capital
commissioned manufacture on interest
commissioned manufacture bonds along with the rent with an ownership option
  • ابن منظور، جمال الدین محمد بن مکرم. (1414ق.) لسان العرب، بیروت: دار الفکر للطباعة و النشر و التوزیع، چاپ سوم.
  • احمد بن فارس بن زکریا، ابوالحسین. (1404ق.) معجم مقائیس اللغة، قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامى حوزۀ علمیۀ قم، چاپ اول.
  • اشتهاردى، على پناه. (1417ق.) مدارک العروة، تهران: دار الأسوة للطباعة و النشر، چاپ اول.
  • امامى، سید حسن. (1374) حقوق مدنی، تهران: کتاب­فروشی اسلامیه، چاپ دوازدهم.
  • بحرانى، محمد سند. (1428ق.) فقه المصارف و النقود، قم: مکتبة فدک، چاپ اول.
  • تسخیری، محمد علی. (پاییز1386) «مبانی شرعی اوراق بهادار اسلامی»‌، فصلنامۀ اقتصاد اسلامی، شماره بیست و هفتم.
  • جعفری لنگرودی،‌ محمد جعفر. (1382) صد مقاله در روش تحقیق علم حقوق، تهران: کتابخانۀ گنج دانش،‌ چاپ اول.
  • حرّ عاملی، محمد بن حسن. (1409ق.) وسائل الشیعه، قم: مؤسسه آل البیت علیهم السلام، چاپ اول.
  • حسینى شیرازى، سید محمد. (بی­تا) إیصال الطالب إلى المکاسب، تهران: منشورات اعلمى، چاپ اول.
  • رشتى گیلانى نجفى، میرزا حبیب الله. (1407ق.) فقه الإمامیه: قسم الخیارات، قم: کتاب­فروشى داورى ، چاپ اول.
  • شهید ثانی، زین الدین بن على جبعی عاملی. (1413ق.) مسالک الأفهام إلى تنقیح شرائع الإسلام، قم: مؤسسه المعارف الإسلامیه، چاپ اول.
  • شهید صدر، سید محمد. (1420ق.) ماوراء الفقه، بیروت: دار الأضواء للطباعة و النشر و التوزیع، چاپ اول.
  • ــــــــــ . (1401ق.) البنک اللاربوی، بیروت: دار التعارف للمطبوعات، چاپ هفتم.
  • شیخ انصارى، مرتضى محمدبن امین. (1415ق.) کتاب المکاسب، قم: کنگرۀ جهانى بزرگداشت شیخ اعظم انصارى، چاپ اول.
  • شیخ طوسی، ابوجعفر محمد بن حسن. (1387ق.) المبسوط فی فقه الإمامیه: تهران: المکتبة المرتضویة لإحیاء الآثار الجعفریه، چاپ سوم.
  • ــــــــــ . (1400ق.) النهایة فی مجرد الفقه و الفتاوى، بیروت: دار الکتاب العربی، چاپ دوم.
  • طباطبایى یزدى، سید محمد کاظم. (1419ق.) العروة الوثقى، قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعۀ مدرسین حوزۀ علمیۀ قم، چاپ اول.
  • کلینی، محمد بن یعقوب. (1407ق.) الکافی، تهران: دار الکتب الإسلامیه، چاپ چهارم.
  • محقق حلّی، نجم الدین جعفر بن حسن. (1408ق.) شرائع الإسلام فی مسائل الحلال و الحرام، قم: مؤسسه اسماعیلیان، چاپ دوم.  
  • مصوبات کمیتۀ فقهی سازمان بورس و اوراق بهادار rdis/recordSKE.asp.
  • موسویان، سید عباس. (پاییز و زمستان 1386) «اوراق بهادار استصناع:‌ مکمل بازار سرمایۀ ایران»، دو فصلنامۀ جستارهای اقتصادی، سال چهارم، شمارۀ 8.
  • ــــــــــ .(1389) «‌نقش اوراق استصناع در تأمین مالی مسکن»، مجموعه مقالات گفتارهایی درباره اوراق بهادار (صکوک)، به اهتمام مجتبی کاوند. تهران: دانشگاه امام صادق (ع)، چاپ اول.
  • موسوی بجنوردى، سید حسن. (1419ق.) القواعد الفقهیه، قم: نشر الهادی، چاپ اول.
  • موسوى خمینى، سید روح اللّه. (1421ق.) کتاب البیع، تهران:‌ مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى(ره)، چاپ اول.
  • ــــــــــ . (‌بی­تا)‌ تحریرالوسیله، قم: مؤسسه مطبوعات دار العلم، چاپ اول.
  • مؤمن قمی،‌ محمد. (1415ق.) کلمات سدیده فی مسائل جدیده، قم:‌ دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعۀ مدرسین حوزۀ علمیۀ قم، چاپ اول.
  • نظر پور، محمد نقی. (تابستان 1385) «عملیات بازار باز از طریق اوراق استصناع، مشکلات و راه حل­ها»، فصلنامۀ تخصصی اقتصاد اسلامی، شماره22.