تسلیم کالا جهت معاملۀ آتی و ضمان آن از منظر فقه امامیه و حقوق موضوعه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانش‌آموخته کارشناسی ارشد فقه و حقوق خصوصی، دانشگاه شهید مطهری، تهران، ایران.

2 دانشیار گروه فقه و حقوق خصوصی، دانشگاه شهید مطهری، تهران، ایران.

چکیده
هنگامی‌که کالایی جهت معاملۀ آتی از سوی مالک به طرف مقابل تسلیم می‌شود، رابطۀ طرفین می ­تواند در قالب عقد، ایقاع یا اذن صرف باشد. بنابراین ماهیت این رابطه بستگی به نیّت طرفین داشته و منعی از لحاظ شرع نسبت به آن وجود ندارد. این فعل در هر صورت آثاری دارد که مشخص شدن این آثار در تعیین نوع روابط معامله کنندگان و دادرسی بین آنان ضروری است. از جمله این آثار ضمان نقص و تلف کالاست که از نظر برخی فقها و حقوق‌دانان بر عهدۀ مالک و از نظر برخی دیگر برعهدۀ گیرنده می ­باشد. اما از آنجا که مالک با رضایت و اذن خود کالا را به طرف مقابل تسلیم می‌کند، بعید است بتوان گیرنده را ضامن دانست، مگر در فرض تفریط یا تعدی. در نتیجه، ضمان کالا در صورت نقص یا تلف بر عهدۀ مالک است. در تحقیق حاضر با ارزیابی آرای مختلفی که در باب ماهیت و آثار نهاد مذکور وجود دارد، می‌توان آنها را به عنوان نظر واحد برگزید. در این صورت مشکلات احتمالی تجار در این حوزه برطرف شده و زمینه برای دادرسی نسبت به آن هموار خواهد شد. 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله English

Delivery of Goods for Future Transaction and Its Guarantee Based on Imamiyah Jurisprudence and Positive Laws (ius positum)

نویسندگان English

Maryam Pourtoluei 1
Seyed Mohammad Sadeq Mousavi 2
1 M.A. Graduate in Jurisprudence and Private Law, Shahid Motahari University, Tehran, Iran.
2 Associate Professor, Department of Jurisprudence and Private Law, Shahid Motahari University, Tehran, Iran.
چکیده English

When a commodity is submitted by the owner to the other party for future transaction, the mutual relations can be in the form of contract, unilateral obligation or mere authorization. Therefore, the nature of this relationship depends on the intention of the parties and there is no obstacle according to Sharia law to it. The practice has some effects and it is necessary to identify these effects in order to determine the type of relationship of the transactors and arbitration between them. Guarantee on damage or loss of the commodity is one of the guarantees that in view of some jurists is the owner’s obligation, while some consider it that of the receiver. However, since the owner delivers the commodity to the other party upon his will, it is unlikely to consider the receiver responsible unless in wasting commodity or in encroachment. Therefore, guaranteeing the commodity in case of damage or loss is on the owner.
Upon evaluation of various views on the nature and impact of the said institution, in this paper all aforesaid views can be taken as one. In this case, the probable problems for the traders in this area will be removed and the ground will be prepared for a fair arbitration between them.

کلیدواژه‌ها English

Delivery of goods
future transactions
guarantee
contract
unilateral obligation
  • ابن منظور، ابوالفضل جمال­الدین محمدبن مکرم. (1414ق.) لسان العرب، بیروت: دارالفکر للطباعة و النشر و التوزیع.
  • اردبیلى، احمدبن محمد. (1403ق.) مجمع­الفائدة و البرهان فی شرح إرشاد الأذهان، قم: دفتر انتشارات اسلامى، چاپ اول.
  • اسدی حلّی، حسن بن یوسف بن مطهر. (1413ق.) قواعد الاحکام فی معرفة الحلال و الحرام، قم: دفتر انتشارات اسلامی، چاپ اول.
  • ــــــــــ . (1414ق.) تذکرة الفقهاء، قم: مؤسسه آل البیت (ع) .
  • ــــــــــ . (1420ق.) تحریر الأحکام الشرعیة على مذهب الإمامیة، قم: مؤسسه امام صادق(ع)، چاپ اول.
  • اعرج حسینى عمیدى، عمیدالدین بن محمد. (1416ق.) کنزالفوائد فی حل مشکلاة القواعد، قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعۀ مدرسین حوزۀ علمیۀ قم، چاپ اول.
  • امامى، سید حسن. (بی­تا) حقوق مدنى، تهران: انتشارات اسلامیه.
  • پیرهادی، محمدرضا. (1390) انتقال مالکیت در عقد بیع، تهران: انتشارات جنگل، چاپ دوم.
  • جعفری لنگرودی، محمدجعفر. (الف1378) حقوق مدنی: رهن و صلح، تهران: کتابخانۀ گنج دانش، چاپ دوم.
  • ــــــــــ . (ب 1378) مبسوط در ترمینولوژی حقوق، تهران: کتابخانۀ گنج دانش، چاپ اول.
  • ــــــــــ . (1368) حقوق اموال، تهران: کتابخانۀ گنج دانش، چاپ اول.
  • جوهری، اسماعیل بن حماد. (1410ق.) الصحاح: تاج اللغة و صحاح العربیة، بیروت: دارالعلم للملایین، چاپ اول.
  • حسینی روحانى قمّى، سید صادق. (1412ق.) فقه الصادق (ع)، قم: دارالکتاب، چاپ اول.
  • حسینى مراغى، سید میر عبدالفتاح بن على. (1417ق.) العناوین الفقهیة، قم: دفتر انتشارات اسلامى، چاپ اول.
  • حلّی، نجم الدین جعفر بن حسن. (1408ق.) شرائع الإسلام فی مسائل الحلال و الحرام، قم: مؤسسه اسماعیلیان، چاپ دوم.
  • حلّى، حسین. (1415ق.) بحوث فقهیه، قم: مؤسسه المنار، چاپ چهارم.
  • حلّى، محمدبن حسن بن یوسف. (1387ق.) إیضاح الفوائد فی شرح مشکلاة القواعد، قم: مؤسسه اسماعیلیان، چاپ اول.
  • حمیری، نشوان بن سعید. (1420ق.) شمس العلوم و دواءکلام العرب من الکلوم، بیروت: دارالفکر للمعاصر، چاپ اول.
  • خوانسارى، سید احمد بن یوسف. (1405ق.) جامع المدارک فی شرح مختصر النافع، قم: مؤسسه اسماعیلیان، چاپ دوم.
  • دهخدا، علی اکبر. (1366) فرهنگ دهخدا، تهران: انتشارات مجلس شورای ملی.
  • سعدی، ابوحبیب. (1408ق.) القاموس الفقهی لغة و اصطلاحا، دمشق: دارالفکر، چاپ دوم.
  • سیورى حلّى، مقداد بن عبداللّه. (1403ق.) نضد القواعد الفقهیة على مذهب الإمامیة، قم: انتشارات کتابخانۀ آیت الله مرعشى نجفى(ره)، چاپ اول.
  • شیخ انصارى، مرتضى بن محمد امین. (1411ق.) کتاب المکاسب، قم: منشورات دار الذخائر، چاپ اول.
  • صفایی، سید حسین. (1385) اشخاص و اموال، تهران: نشر میزان، چاپ پنجم.
  • ــــــــــ . (1383) قواعد عمومی قراردادها، تهران: نشر میزان، چاپ دوم.
  • طاهرى، حبیب الله. (1418ق.) حقوق مدنى، قم: انتشارات اسلامیه، چاپ دوم.
  • عاملى، زین الدین بن على. (1413ق.) مسالک الأفهام إلى تنقیح شرائع الإسلام، قم: مؤسسه معارف اسلامیه، چاپ اول.
  • عبدالرحمان، محمود. (بی‌تا) معجم المصطلحات و الألفاظ الفقهیة، بی‌جا: بی‌نا.
  • عمید، حسن. (بی­تا) فرهنگ عمید، بی­جا: بی­نا.
  • غروى نائینى، محمدحسین. (1373ق.) منیة الطالب فی حاشیة المکاسب، تهران: المکتبة المحمدیه، چاپ اول.
  • قاسم‏زاده، مرتضی ‏و علی خسروی فارسانی. (زمستان 1385و بهار1386) «مسئولیت مدنی آخذ بالسوم در فقه و قانون مدنی»، فصلنامه دیدگاه‏های حقوقی، شمارۀ چهل و یکم.
  • قنواتی، جلیل و حسن وحدتی شبیری و ابراهیم عبدی پور. (1388) حقوق قراردادها در فقه امامیه، تهران: انتشارات سمت، چاپ دوم.
  • کاتوزیان، ناصر. (الف1376) حقوق مدنی: معاملات معوض: عقود تملیکی، تهران: شرکت سهامی انتشار، چاپ ششم.
  • ــــــــــ . (ب1376) حقوق مدنی: عقود اذنی: وثیقه­های دین، تهران: شرکت سهامی انتشار، چاپ دوم.
  • ــــــــــ . (1378) دورۀ مقدماتی حقوق مدنی: اموال و مالکیت، تهران: نشر دادگستر، چاپ دوم.
  • ــــــــــ . (1388) حقوق مدنی: قواعد عمومی قراردادها، تهران: شرکت سهامی انتشار، چاپ هشتم.
  • ــــــــــ . (1389) دورۀ مقدماتی حقوق مدنی: اعمال حقوقی: قرارداد- ایقاع، تهران: شرکت سهامی انتشار، چاپ دوم.
  • کاشانی، ابوالقاسم بن ملاعبدالعلی. (1302ق.) مقبوض­بالسوم، بی­جا: بی­نا.
  • کرکى عاملى، على بن حسین. (1409ق.) رسائل المحقق الکرکی، قم: کتابخانۀ آیت‌الله مرعشى نجفى و دفتر نشر اسلامى.
  • کمپانى اصفهانى، محمد حسین. (1418ق.) حاشیة کتاب المکاسب، قم: أنوار الهدى، چاپ اول.
  • محقق داماد یزدى، سیدمصطفى. (1406ق.) قواعد فقه، تهران: مرکز نشر علوم اسلامى، چاپ دوازدهم.
  • مدنی، جلال الدین. (1382) حقوق مدنی، تهران: نشر پایدار، چاپ اول.
  • مغنیه، محمد جواد. (1421ق.) فقه الإمام الصادق (ع)، قم: مؤسسه انصاریان، چاپ دوم.
  • منتظرى نجف‌آبادى، حسین على. (بی­تا) رساله استفتائات، قم: بی­نا.
  • موحدى لنکرانى، محمد فاضل. (1416ق.) القواعد الفقهیة، قم: چاپخانۀ مهر، چاپ اول.
  • موسوى بجنوردى، سید حسن. (1419ق.) القواعد الفقهیة، قم: نشر الهادی، چاپ اول.
  • موسوى بجنوردى، سید محمد. (1401ق.) قواعد فقهیه، تهران: مؤسسه عروج، چاپ سوم.
  • موسوى خمینى، سید روح اللّه. (بی­تا) کتاب البیع، تقریر محمد حسن قدیری، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى، چاپ اول.
  • مؤمن سبزوارى، محمد باقر بن محمد. (1423ق.) کفایة الأحکام، قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعۀ مدرسین حوزۀ علمیۀ قم، چاپ اول.
  • نجفى کاشف الغطاء، محمد حسین بن على بن محمد رضا. (1359ق.) تحریر المجلة، نجف: المکتبة المرتضویه، چاپ اول.
  • نجفى، محمد حسن. (1404ق.) جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام، بیروت: دار إحیاء التراث العربی، چاپ هفتم.
  • هاشمى شاهرودى، سید محمود. (1423ق.) قرائات فقهیة معاصرة، قم: مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامى بر مذهب اهل بیت (ع)، چاپ اول.
  • هاشمى، سید محمود و جمعى از پژوهش‌گران. (1423ق.) موسوعة الفقه الإسلامی طبقا لمذهب أهل البیت علیهم السلام، قم: مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامى بر مذهب اهل بیت(ع).
  • ــــــــــ . (1426ق.) فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیهم السلام، قم: مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامى بر مذهب اهل بیت علیهم السلام، چاپ اول.