تحلیل فقهی‌حقوقی‌خیار‌بیع الشرط در نسبت با معاملات با حق استرداد

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه حقوق، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.

چکیده
در بیع یا رهن بودن بیع‌الخیاراختلاف نظر است. فقهای امامیه آن را صحیح و ماهیت آن را بیع دانسته‌اند. فقهای اهل تسنن از بیع‌الخیار به بیع‌الوفا یاد کرده­ و آن را رهن تلقی کرده‌اند. بیع شرط به دو صورت قابل تحلیل است: نخست بیع شرطی که در روابط بدهکار و طلبکار جاری است (مادۀ 34 قانون ثبت) و دیگری بیع شرطی که حاکم بر روابط بدهکار و طلبکار نیست، بلکه یک بیع واقعی است و مشمول مواد 458 تا 462 ق.م. می‌شود. بیع شرطی که حاکم بر روابط بدهکار و طلبکار است مصداق معامله با حق استرداد است (مادۀ 33 قانون ثبت) و به همین جهت است که تقاضای ثبت ملک مورد بیع شرط را حق بدهکار دانسته‌اند، زیرا در این قسم از بیع شرط قصد بایع در حقیقت انعقاد و تشکیل عقد بیع نیست. هرگاه به این ملاک توجه نشود ابهاماتی به وجود می‌آید: اولاً اینکه هر بیع شرط معامله با حق استرداد تلقی می‌گردد، درحالی‌که اینگونه نیست. ثانیاً، خیار در بیع شرط واقعی مصداق مادۀ 399 قانون مدنی است، پس باید تمام بیع‌های موضوع مادۀ 399 قانون مدنی را معامله با حق استرداد دانست و روشن است که صرف وجود خیار در یک بیع، آن را مصداق معامله با حق استرداد نمی‌کند. مواد 33 و 34 قانون ثبت مخصص مادۀ 459 ق.م. نیست، زیرا مادۀ 459 ق.م. بیع شرط حاکم بر روابط بدهکار و بستانکار نیست، اما موضوع مواد 33 و 34  قانون ثبت بیع شرطی است که حاکم بر روابط بدهکار و طلبکار است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله English

Legal-Jurisprudential Analysis of Conditional Sale Option in Relation to Transactions with Right of Restitution

نویسنده English

Saeed Karami
Assistant Professor, Department of Law, Payame Noor University, Tehran, Iran.
چکیده English

There is divergence of opinions on contracting or pledging in optional sale. Imamiyah jurists endorse the act and consider it as an instance of sale in nature. Sunni jurists identify optional sale as bay’ al-Wafa or buyback sale, associating it with a pledge (rahn) contract. The conditional sale can be analyzed in two ways: First, the conditional sale involving the contractual relationship between mortgagor (seller) and mortgagee (buyer) stipulated in Article 34 of the Law on Registration of Deeds; Second, the conditional sale that does not govern the contractural relationship between the seller and buyer, and it is a real sale under articles 485-462 of the Law. The conditional sale governing the contractural relationship between the mortgagor and mortgagee is an instance of transaction with the right of restitution (Article 33 of the Law). This is why the law has considered the request for registration of the property in conditional sale as a right for the debtor, because in this type of conditional sale the buyer does not intend to conclude a contract of sale. Any negligence of this criterion will raise ambiguities: First, any conditional sale will be taken as the one with the right of restitution, whereas it is otherwise. Second, the real conditional sale has been well stipulated in Article 399 of the Civil Code; therefore, all sales stipulated in Article 399 of the Civil Code must be considered as the transactions with the right of restitution. It is clear that the existence of the element of option in a sale contract does not mean it is an instance of transaction with the right of restitution. Articles 33 and 34 of the Law on Registration of Deeds are not exclusive to provisions of Article 459, because this article is not about the conditional sale governing the contractual relationship between the mortgagor and mortgagee, whereas articles 33 and 34 of the Law govern such relationship.

کلیدواژه‌ها English

conditional sale
presumption of validity of contracts
rules of contracts
bay&‌‌rsquo
al-wafa
sale
pledge
civil code
Law on Registration of Deeds
  • ابن تیمیه. (1408ق.) الفتاوی الکبری، لبنان: دار الکتب العلمیه.
  • ابن عابدین. (1415ق.) حاشیه رد المختار، قم: دارالفکر.
  • ابن قدامه، محمد. (1388ق.) المغنی، قاهره: دارالفکرالعربی.
  • ابن نجیم مصری، زین الدین. (۱۴۱۸ق.) البحرالرائق فی شرح کنزالدقائق، بیروت: دارکوب العلمیه.
  • ابو زهره، محمد. (1375ق.) الملکیه و نظریه العقد، قاهره: دارالفکر.
  • اصفهانی، محمدحسین. (1418ق.) حاشیه المکاسب، تحقیق شیخ عباس محمد آل سباع، الناشر المحقق المطبعه، المعلمیه، الطبعۀ الاولی.
  • امام خمینی، سید روح‌الله. (1410ق.) کتاب البیع، قم: مؤسسۀ اسماعیلیان، الطبعۀ الرابعه.
  • بازاللبنانی، سلیم رستم. (۱۴۰۶ق.) شرح المجله، بیروت: داراحیاالتراث العربی.
  • بجنوردی، سید حسن. (1419ق.) القواعد الفقهیه، تحقیق مهدی مهریزی و محمدحسین دارینی، قم: نشر الهادی.
  • بزودی، علی. (1418ق.) کشف‌الاسرار عن اصول فخرالاسلام، بیروت.
  • جوزی، ابن قیم. (1411ق.) اعلام الموقعین، لبنان.
  • حرعاملی، محمد بن حسن. (۱۴۱۴ق.) تفصیل وسائل الشیعه، قم: مؤسسۀ آل البیت.
  • حسینی مراغی، میرعبدالفتاح. (۱۴۱۷ق.) العناوین الفقهیه، قم: مؤسسۀ نشرجامعه مدرسین.
  • حلّی، یوسف بن مطهر. (1410ق.) تذکرۀ الفقهاء، مکتبه الرضویه لاحیاء الآثار الحجویه المؤسس الشیخ عبدالکریم التبریزی.
  • زحیلی، د. محمد. (2004م.) القواعد الفقهیۀ علی المذهب الحنفی و الشافعی، کویت: مجلس النشر العلمی جامعه الکویت، الطبعۀ الثانیه.
  • سنهوری، احمد. (1953) مصادر الحق فی فقه الاسلامی، بیروت: دارالاحیاالتراث العربی.
  • سیوطی، عبدالرحمن بن ابی بکر. (1411ق.) الاشباه والنظائر، بیروت: دارالفکر.
  • شیخ انصاری، مرتضی بن محمد. (1420ق.) کتاب المکاسب، تحقیق لجنه التحقیق تراث الشیخ الاعظم، قم: مجمع الفکر الاسلامی، الطبعۀ الاولی.
  • ــــــــــ . (1374) المکاسب، قم: دهاقانی، چاپ سوم.
  • طوسی، محمدحسن. (1417ق.) الخلاف، تحقیق سید علی خراسانی، مؤسسۀ النشر الاسلامی، الطبعۀ الاولی.
  • فروغی، سید علیرضا. (1396) منطق استنباط (اصول فقه)، تهران: انتشارات مجد، چاپ اول.
  • کاتوزیان، ناصر. (1376) حقوق مدنی نظریه عمومی تعهدات، تهران: نشر یلدا، چاپ اول.
  • محقق نراقی، احمد. (1408ق.) عوائد الایام، قم: مکتبه بصیرتی.
  • مراغی، عبدالفتاح بن‌علی. (1417ق.) عناوین، قم: مؤسسه النشر الاسلامی.
  • ممحصانی، صبحی. (1983م.) النظریۀ العامۀ للموجبات والعقود، بیروت.