تشکیلات قضایی اسلامی و پیشنهاد تنوع دادگاه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشیار گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، واحد یادگار امام خمینی (ره) شهر ری، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.

چکیده
جهان امروز نسبت به گذشته دچار دگرگونی­ها و تحولات فراوانی گشته است. بسیاری از امور مأنوس در نزد انسان دیروز، امروز با رویه­ای کاملاً متفاوت صورت می­پذیرد. نحوۀ قضا و داوری اسلامی، بخشی از احکام فقهی است که هنوز تحولی در آن صورت نگرفته است. پرسش ما در این مقاله این است که آیا با عنایت به تحولات عصری، نیازی به تغییر در شیوۀ امر قضا و تشکیلات قضایی اسلامی وجود دارد؟
در پاسخ به این سؤال نویسنده بر آن است تا با در نظر گرفتن مبانی دینی و به‌خصوص مشروع بودن قاضی تحکیم فی‌الجمله و تفکیک داوری در حقّ­الله و حقّ­الناس در مسائل فقهی و با طرح این موضوع که حقوق اجتماعی امری سوای حقّ­الله می‌باشد، اثبات نماید که می‌توان دادگاه‌های متنوعی به اقتضای دعاوی مطروحۀ مبتنی بر هر یک از: حقوق شخصی افراد، حقّ­جامعه و حقّ­الله ، تعریف کردکه قاضیان رسیدگی کننده به دو نوع حقوق نخست را مردم بر می‌گزینند و برای رسیدگی به حق‌الله و آنچه در مرز آن قرار می‌گیرد از قاضی منصوب از سوی حاکم استفاده خواهد شد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله English

Islamic Judicial System and Diversity of Courts

نویسنده English

Mohammad Ja’fari Harandi
Associate Professor, Department of Jurisprudence and Fundamentals of Islamic Law, Yadegar Imam Khomeini (RAH) Branch, Shahr-e Ray, Islamic Azad University, Tehran, Iran.
چکیده English

The world today, compared to the past, has undergone several changes. Many of the yesteryear man's usual issues are done quite in a different manner. The procedure of Islamic judgement and arbitration is a part of jurisprudence that has not undergone the necessary changes yet. The question of this paper is: what are the needs to change Islamic juridical procedures and judicial system? Taking into account the religious principles, particularly legitimacy of the judge as well as distinction between arbitration on the divine rights and the people's rights based on jurisprudence, and also, arguing that social rights are distinct from the divine rights, attempts have been made in this research to propose some changes in the juridical procedures which include: setting up of different courts congruent with the nature of the forwarded cases such as individual personal rights, society's rights, and divine rights. The judges dealing with the first two groups of rights are to be elected by the people, while the judges handling the cases related to the divine rights and pertaining issues are to be appointed by the ruler of the Islamic state.

کلیدواژه‌ها English

Divine rights
society&‌rsquo
s rights
judicial system
judge
arbitration
  • قرآن مجید
  • نهج البلاغه
  • قانون اساسی
  • آخوندی، محمود. (1372) آیین دادرسی کیفری، تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، چاپ اول، سه جلدی.
  • آشتیانی، حاج میرزا محمد. (1363) کتاب القضاء، قم: انتشارات هجرت، چاپ اول، یک جلدی.
  • ابن ادریس، محمد بن منصور. (1410ق.) السرائر الحاوی لتحریر الفتاوی، قم: جامعۀ مدرسین حوزۀ علمیۀ قم، چاپ اول، سه جلدی.
  • احمد امین. (1962) ظهرالاسلام، قاهرة: مکتبة النهضة المصریه، چاپ اول، سه جلدی.
  • ــــــــــ . (1964) فجرالاسلام، قاهرة: مکتبة النهضة المصریه، چاپ اول، یک جلدی.
  • حر عاملی، محمدبن حسن. (بی­تا) تفصیل وسائل الشیعة الی تحصیل مسائل الشریعه، بیروت: داراحیاءالتراث العربی.
  • داوید، رنه. (1375) نظام­های بزرگ حقوقی معاصر، ترجمۀ حسین صفایی، محمد آشوری و عزت‌الله عراقی تهران: نشر دانشگاه تهران، چاپ اول.
  • شهید اول، شمس الدین محمد. (1377) اللمعة الدمشقیة، تهران: الهام، چاپ اول، یک جلدی.
  • شهید ثانی، جمال الدین مکی عاملی. (1410ق.) الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة، قم: داوری، چاپ اول، ده جلدی.
  • شیخ طوسی، محمد بن حسن. (1387ق.) المبسوط فی فقه الامامیه، تهران: مکتبة المرتضویة لاحیاء التراث الجعفریه، چاپ اول، هشت جلدی.
  • علامه حلّی، حسن بن یوسف. (1412ق.) مختلف الشیعة فی احکام الشریعة، قم: جامعۀ مدرسین حوزۀ علمیه قم، چاپ دوم، نه جلدی.
  • محقق حلّی، ابوالقاسم نجم الدین جعفر بن الحسن. (1389ق.) شرایع الاسلام فی مسائل الحلال والحرام، نجف اشرف: مطبعة الآداب، چاپ اول، سه جلدی.
  • نجفی، محمد حسن. (1368) جواهر الکلام فی شرح شرایع الاسلام، تهران: دارالکتب الاسلامیة چاپ سوم، چهل و یک جلدی.
  • وزارت فرهنگ، (بی­تا) مجلۀ تعلیم و تربیت، شماره دهم، سال ششم.