تبیین قاعدۀ فقهی «کُلُّ شَئٍ لا یُعلَمُ اِلّا مِن قِبَل ِ مُدّعیهِ یُسمَعُ قَولُه ُفِیه» و کاربرد آن در حقوق ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانش‌آموخته کارشناسی ارشد فقه و حقوق خصوصی، دانشگاه شهید مطهری، تهران، ایران.

2 دانشیار گروه فقه و حقوق خصوصی، دانشگاه شهید مطهری، تهران، ایران.

چکیده
قاعدۀ «کلُّ شیٍ لا یُعلَمُ اِلّا مِن قِبَلِ مدَّعیه یُسمَعُ قَولُهُ فِیه» که به اختصار قاعدۀ «ما لایعلم» گفته می‌شود، از جمله قواعد فقهی است که در هنگام طرح بعضی دعاوی با شرایط خاص به کار می‌آید و باعث حل دعاوی مختص به خود می‌شود.
موضوع برخی از دعاوی به علت مخفی بودن، برای کسی جز شخص مدعی قابل اطلاع نیست، لذا ارائۀ دلیل در دادگاه برای این موضوعات ممکن نیست. قاعدۀ مذکور در اینگونه دعاوی به کار آمده و راه حل این دعاوی را در پذیرش سخن مدعی بدون درخواست دلیل از او می‌داند. این قاعده بنابر مستندات مختلفی که دارد، قاعده‌ای است ثابت‌شده که مورد استناد اهل بیت (ع) و فقهای اسلام بوده و در کتب مختلف فقهی به آن اشاره شده است.
کاربرد‌های مختلف این قاعده را می‌توان در ابواب مختلف حقوق مدنی و کیفری مشاهده کرد. به عنوان مثال، قاعدۀ مذکور در حقوق مدنی در باب نکاح، امور مختص به زنان مثل عادت ماهانه، در بحث پرداخت دیون متعدد، و در حقوق کیفری، و در بحث عدم اثبات زنا، تاثیرگذار می‌باشد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله English

Explanation of Legal Principle of “Everything that is known only by claimant will be heard” and Its Application in Iranian Legal Code

نویسندگان English

Seyed Omid Mousavi 1
Seyed Mohammad Sadeq Mousavi 2
1 M.A. Graduate in Jurisprudence and Private Law, Shahid Motahari University, Tehran, Iran.
2 Associate Professor, Department of Jurisprudence and Private Law, Shahid Motahari University, Tehran, Iran.
چکیده English

The legal principle of “Everything that is known only by claimant will be heard”, briefly known as the “maa laa ya’lam” is among legal principles that helps settlement of certain legal claims. Some cases are known only to the claimant due to confidentiality. Therefore, it is impossible to present evidence at the court for such claims. The legal principle of maa laa ya’lam (transliterated as what he does not know) is used to help resolving the case and the only solution is accepting the claimant’s claim without evidence. According to the related exhibits and evidences, this is a well-proven legal principle that has been invoked by the Infallible Household of the Prophet (pbuh) and Muslim jurists have made frequent mentions of it in their books. Instances of this legal principle’s effectuality can be found in various civil rights and penal codes. For instance, in civil rights, the principle is used in such claims on marriage, menstruation and payment of various dues, and also in penal code, it is used in case of presenting proof of no adultery.

کلیدواژه‌ها English

principle
legal principle
claim
laa ya&‌rsquo
lam
accepting claimant&‌rsquo
s claim
evidence
  • بحرانى آل عصفور، حسین بن محمد. ( 1412ق.) الانوار اللوامع فی شرح مفاتیح الشرائع، قم: مجمع البحوث العلمیه، چاپ اول.
  • جعفری لنگرودی، محمد جعفر. (1370) ترمینولوژی حقوق تهران: انتشارات گلشن، چاپ پنجم.
  • حرعاملی، محمد بن حسن. (1414ق.) وسائل الشیعه الی تحصیل مسائل الشریعه، قم: موسسۀ آل البیت، چاپ دوم.
  • حسینى مراغى، سید میر عبد الفتاح بن على. (1417ق.) العناوین الفقهیه، قم: دفتر انتشارات اسلامى، چاپ اول.
  • سبزوارى، سید عبد الأعلى. (1413ق.) مهذّب الأحکام، قم : مؤسسه المنار، چاپ چهارم.
  • صدوق قمى، محمّد بن على بن بابویه. (1413ق.) من لا یحضره الفقیه، قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعۀ مدرسین حوزۀ علمیۀ قم، چاپ دوم.
  • طباطبایى حائرى، سید على بن محمد. (1418ق.) ریاض المسائل، قم: مؤسسۀ آل البیت علیهم السلام، چاپ اول.
  • عاملى (شهید ثانى)، زین الدین بن على. (1410ق.) الروضۀ البهیۀ فی شرح اللمعۀ الدمشقیۀ، قم: کتاب‌فروشى داورى، چاپ اول.
  • ــــــــــ . (1413ق.) مسالک الأفهام الى تنقیح شرائع الاسلام، قم: مؤسسة المعارف الإسلامیه، چاپ اول.
  • کاتوزیان، ناصر. (1377) قانون مدنی در نظم حقوق کنونی، تهران: انتشارات دادگستر، چاپ دوم.
  • کاشف الغطاء، حسن بن خضر. (1422ق.) انوار الفقاهه: کتاب القضاء، نجف: مؤسسۀ کاشف الغطاء، چاپ اول.
  • کلینى، ابو جعفر محمد بن یعقوب. (1407ق.) الکافی، تهران: دار الکتب الاسلامیه، چاپ چهارم.
  • مامقانى، محمد حسن بن ملا عبداللّه. (1316ق.) غایة الآمال فی شرح کتاب المکاسب، قم: مجمع الذخائر الاسلامیه، چاپ اول.
  • محقق حلّى، نجم الدین جعفر بن حسن. (1408ق.) شرائع الإسلام فی مسائل الحلال و الحرام، قم: مؤسسۀ اسماعیلیان، چاپ دوم.
  • مرعشى شوشترى، محمد حسن. (1427ق.) دیدگاه‌هاى نو در حقوق، تهران: نشر میزان، چاپ دوم.
  • مغنیه، محمد جواد. (1421ق.) الفقه على المذاهب الخمسه، بیروت: دار التیار الجدید، دارالجواد، چاپ دهم.
  • موسوى اردبیلى، سید عبد الکریم. (1421ق.) فقه المضاربه، قم: مؤسسة النشر لجامعة المفید رحمه الله، چاپ اول.
  • موسوى بجنوردى، سید حسن بن آقا بزرگ. (1419ق.) القواعد الفقهیه، قم: نشر الهادی، چاپ اول.
  • نجفى، محمد حسن. (1404ق.) جواهر الکلام فی شرح شرائع الاسلام، بیروت: دار إحیاء التراث العربی، چاپ هفتم.
  • وجدانى، قدرت الله. (1426ق.) الجواهر الفخریة فی شرح الروضة البهیة، قم: انتشارات سماء قلم، چاپ دوم.
  • هاشمى شاهرودى، سید محمود. (1425ق.) کتاب الخمس، قم: مؤسسۀ دائرة المعارف فقه اسلامى بر مذهب اهل بیت علیهم السلام، چاپ دوم.